Het sluipt erin, of liever gezegd, het vloeit eruit. Onbeseft gif, ondoordachte “grapjes” die vanuit een groeiend besef helemaal niet grappig zijn, integendeel. Om goed te verwoorden wat ik bedoel maak ik een duik in het verleden, onbevangen en vooral zonder oordeel, laat dat alsjeblieft duidelijk zijn.
Mijn ouders waren altijd vanuit hun hele wezen werelds en tolerant. Toch gebruikte mijn vader termen waarvan hij destijds de impact niet besefte maar nu kromme tenen van zou krijgen. Ik ga ze niet herhalen omdat ze in het nu uitermate kwetsend zouden zijn. Ik praat dan over zeker vijftig jaar geleden. Datzelfde gold voor mijn lief die open stond voor elk mens maar die soms ook ronduit beroerde benamingen kon gebruiken. Daar moest ik aan denken toen ik vanavond naar EVA keek met daarin vrouwen van Aziatische oorsprong -al dan niet generaties terug- die hun verhaal deden. Jonge vrouwen die vertelden hoe ze in hun jeugd en schooltijd benoemd werden als “spleetoog, pinda of blauwe”. Hoezeer hen dat gekwetst en beschadigd heeft, maar niet laten merken! Onzichtbaar doorgaan, heel alleen ook.
Als in een versnelde film schieten de (voor)beelden door mijn hoofd en verzwijgen is geen optie dus benoem ik hierbij de benamingen die ik mij herinner.
“Zwartje”, (iemand afkomstig uit Suriname of de Antillen), “blauwe” (iemand afkomstig van de Molukken of uit voormalig Nederlands Indië), “pindachinees” (nadere toelichting niet nodig).
Ik weet inmiddels door vele verhalen wat dit soort benamingen kan doen voor en met mensen en schaam mij namens mijn ouders en mijn lief met terugwerkende kracht voor deze als kwetsend ervaren benamingen. Want dat ze kwetsend waren is steeds meer duidelijk. Alleen -en daar steek ik mijn beide handen voor in het vuur- weet ik ten diepste dat deze benamingen door zeker mijn vader niet kwetsend bedoeld waren. Integendeel, hij adoreerde de Molukkers en was trots op de weinige woorden die hij wist van de taal. Maar dat is geen excuus. Voor mij echter steeds meer een zich verdiepende les.
Een paar jaar geleden op een magische berg in Toscane hoorde ik de verhalen van een jonge vrouw wiens (voor)vader uit Indonesië kwam en zij in uiterlijk ook die daarbij behorende kleur had. Ik herinner me hoe geschokt ik was door haar verhalen over het gepest en vernederd worden vanwege haar huidskleur. Zo ook herinner ik mij het schrijnende verhaal van het meisje in Twello dat de eerste leerling was op een basisschool met als afkomst Suriname en daarmee als uitzondering direct buitengesloten werd, behalve bij Sinterklaas. Zij kon toen wel Zwarte Piet zijn, ze had toch al de juiste kleur. Ik moest huilen om haar verhaal dat helemaal niet zo lang geleden is. Beide verhalen minder dan tien jaar geleden.
Vanavond tijdens het kijken naar Eva tuimelen al die herinneringen als een caleidoscoop door mijn hoofd en ik besef me dat stil zijn gelijk staat aan het aloude spreekwoord “wie zwijgt stemt toe”.
Dus zwijg ik niet maar spreek ik. Voor elk mensenkind van wie ik de naam weet en voor nog zoveel meer onbekende namen. Want ik stem niet toe.
Scheldnamen zijn geen grapje, nooit..!
