Een méér dan buitengewoon gesprek..

Rakend en intrigerend, dat is de aankondiging al. Vanavond op NPO1 om 20:35, drie politici die geïnterviewd worden door mensen met autisme. Ik sla aan en niet voor niets. Als ervaringsdeskundige mama weet ik hoe puur autisme is. No fake, liegen onmogelijk, verrassingen in overvloed.

En dat is precies wat er in en uit dit programma komt. Onversneden pure vragen waarop alleen een onversneden puur antwoord mogelijk is. Geen gekonkel, geen omwegen, de vraagsteller stelt een overduidelijke vraag waarbij geen ontsnapping mogelijk is. En dat voelen de drie geïnterviewden feilloos aan. Dus no escapes. De puurheid van de interviewers met autisme wordt voelbaar overgenomen wat dit programma tot een verademing maakt. Voor mij als kijker en ik denk stilletjes ook voor de drie politici die vanuit een totaal ander perspectief de vragen beantwoordden. Alleen dat was een verademing.

Ik heb genoten, was stil, vertederd, ademloos en geamuseerd. Voer voor discussie, stof tot nadenken, kortom een fantastische uitzending én aanrader mocht je deze gemist hebben! NPO1, 14 oktober.

Een méér dan buitengewoon gesprek..

Zo’n dag waarop alles samenvalt, in alle puurheid..

Vandaag is het de 27e geboortedag van mijn zoon, een dag die ik altijd met hem vier in kleine familiekring. Dit jaar gaat het anders. Hij geeft aan niet zoveel meer te hebben met zijn verjaardag dus hij wil het niet vieren. Voor mij is dat even slikken omdat hij sinds jaar en dag ervoor kiest zijn verjaardag bij mij te vieren en het daarmee ook zo’n mooi gezinsmoment is. Maar zijn motto respecterend dat iedereen zichzelf mag zijn accepteer ik natuurlijk zijn keus, al voelt het wel als wennen en een beetje verdrietig toch wel.

Ik ga naar mijn werk, er staat vandaag een foto-expositie op de planning in de bieb in Zutphen over de mooiste gezichten van Zutphen. Prachtige karakteristieke foto’s met elk een verhaal, met scherpte en gevoel gemaakt door Frank Mossink. Frank komt samen met zijn zoon die bijna afgestudeerd kunstdocent is. Samen met hen doe ik een rondje door de bieb om de mooiste opzet te bepalen waarbij ik mag meekijken door hun ogen en zij door de mijne. Het is prachtig om te doen en tijdens een koffiemomentje hebben we een mooi gesprek waarbij de eigenheid en het eigen-zijn een hoofdrol speelt in een prachtige verbinding.

De foto’s krijgen met zorg elk hun eigen plek en hun verhaal. Ik ga naar huis en voel even dat gemis van geen verjaardag vieren met mijn zoon. Maar we bellen en tijdens dat gesprek voel ik de liefde en verbondenheid zoals altijd, waardoor het gemis omslaat in blijdschap en trots op wie mijn zoon is.

En dan is het zo’n dag, zo’n dag waarop alles samenvalt in volstrekte harmonie, in alle puurheid..

“Ik vraag me af of sommige mensen wel gras hebben aangeraakt…”

Het is zaterdagavond en volkomen traditioneel viert mijn zoon Teun zijn verjaardag bij mij thuis. Zesentwintig jaar is hij vandaag geworden en wat is hij uitgegroeid van een prachtig kereltje naar een mooie jonge man. Zijn zus en broertje zijn al naar huis en we zitten samen te genieten van een heerlijke Döner en Durum vanaf de bank want dat wil hij graag. Ik heb de tv aangezet voor het journaal en er komt een onderwerp voorbij over LHBTIQA+ waarbij vooral het gevoel van (on)veiligheid ter sprake komt. Ik zeg dat het toch wel heel triest is wanneer iemand niet zichzelf kan zijn, niet kan zijn of doen zoals hij of zij zich voelt. Teun beaamt dat maar zegt ook dat hij soms moeite heeft met het idee dat die groep soms belangrijker lijkt te zijn dan andere mensen. Wanneer ik hem vraag om dit uit te leggen maakt hij duidelijk dat voor hem alle, dus echt alle mensen gelijk zijn, de één niet meer of minder dan de ander, zelfs niet anders. Nee, elk mens is zijn of haar unieke zelf en dat mag, nee móet ook zo zijn. Kleur of geaardheid is daarbij totaal niet belangrijk. Dus elk mens heeft recht op gelijke aandacht en respect. 

We kijken verder en opeens zegt hij: “Ik vraag me af of sommige mensen wel gras hebben aangeraakt”. Ik begrijp zijn opmerking niet dus vraag ik hem om uitleg. Hij vertelt vervolgens dat hij daarmee bedoelt dat een groot deel van de mensen het leven alleen lijkt te (be)leven vanuit social media, ergens vanachter een computer in online land. Letterlijk zegt hij dat hij de indruk heeft dat wanneer mensen zoveel op social media zitten ze een compleet verdraaid beeld hebben van de mensheid. Of ze wellicht nooit gras hebben aangeraakt of buiten zijn geweest en echt andere mensen hebben ontmoet, echt normale gesprekken hebben gevoerd. Dat ze, wanneer ze alleen maar op social media zitten, ze geen goed beeld van de wereld krijgen.

Ik ben stil, stil van zoveel eenvoud en wijsheid. Vervolgens stelt hij dat Social media eigenlijk alleen pas toegankelijk zou moeten zijn vanaf 18 jaar. Ik zeg dat het jammer genoeg vaak juist niet die jonge leeftijdsgroep is maar helaas ook veel 18+ mensen. Sterker nog, mijn eigen leeftijdsgroep kan er ook wat van als het om glashard (ver)oordelen gaat. Teun antwoordt dat hij als meest mogelijke oorzaak van dit alles de opvoeding vindt. Want, zo stelt hij, ouders zijn vaak veel te soft en durven vaak geen nee te zeggen en daarmee werk je dit soort excessen in de hand. Wanneer ik hem vraag of wij dat dan wel bij hem hebben gedaan denkt hij heel even na en zegt stellig: “ja, jij en Sjef hebben mij goed opgevoed”. 

Ik voel me oneindig rijk met dit pure kind en bedank hem voor dit cadeau. “Mooi”, zegt hij met die lieve blik en grote glimlach, om vervolgens af te sluiten met: “toch wel leuk dat ik jou op mijn eigen verjaardag een cadeau heb gegeven”.  Het eten is op, het laatste stuk taart is ook soldaat gemaakt. Tijd om de schoenen aan te trekken en huiswaarts te gaan.

We nemen afscheid met een stevige knuffel en ik kijk hem na, mijn mooie pure zoon. Terwijl ik de deur sluit bedenk ik me dat de wereld zoveel beter af zou zijn met de ongecompliceerde openheid en eerlijkheid van mensen zoals hij.

Hij heeft het gras wel aangeraakt … 

Wat nou stempelkaart!

Vandaag is de verjaardag van mijn dochter Martje. Mijn mooie prachtkind wordt 27 jaar en wil dit graag in kleine kring vieren bij mij thuis. Met haar vriend, oudste broer, twee hartsvriendinnen en een oud collega. Natuurlijk vind ik dat goed. Voorafgaand aan het bezoek aan mij gaat ze met haar vriend eerst langs mijn vader, haar opa, met taart natuurlijk. Om half drie zijn ze bij mij. De visite druppelt binnen en het weer is gelukkig dusdanig dat we lekker buiten kunnen zitten. Luc, het vijfjarige zoontje van haar hartsvriendin zorgt ervoor dat alle hapjes op tafel staan en iedereen een drankje krijgt. Ik heb flashbacks naar de jonge jaren van mijn oudste zoon Teun die die taak ook altijd op zich nam.

Het is een prachtige middag die steeds prachtiger wordt. Mensen met een “stempelkaart” vol diagnoses die volledig zichzelf zijn, in alle puurheid. Prikkels mogen en kunnen er zijn, geen mens die dat raar vindt. Een klein jochie dat zich vrolijk tussen alles en iedereen door beweegt. Ik herinner mij dat ik voor hem een cadeautje heb bewaard, een zakje Lego met een politieauto, van 5-12 jaar. Hij is nu vijf jaar dus kan ik het hem geven. Hij is er blij mee en wil het graag in elkaar zetten. En hoe mooi is het dan wanneer Teun, zelf ooit volledig verslingerd aan Lego met de meest ingewikkelde technische bouwsels, aanbiedt hem te helpen.

Ik zie mijn zoon, die vaak net iets te hard praat in zijn eigen verhalen, op zachte en rustige toon samen met het jochie het bouwsel aangaan, stap voor stap. Teun laat hem zelf de stukjes uitkiezen met behulp van de tekening. In alles laat hij het kind kiezen zonder zelf de regie te nemen.

Ik kijk ademloos toe, ontroerd en verrast. Dit had ik nooit durven dromen.

Datzelfde zie ik bij alle anderen die eromheen zitten en toekijken, vol verwondering.

Als het laatste stukje gelegd is en het politieautootje compleet is aait Teun het jochie over z’n bol en zegt: “dat heb je goed gedaan”. Hij neemt een een trein later dan gepland, “voor Luc”, zoals hij dat zelf simpelweg zegt.

Wanneer Teun weg is genieten we allemaal nog even na, vanuit verwondering, bewondering en begrijpen. Allemaal met en vanuit ons eigen Zijn, onze eigen beleving. Zo wordt het een bijzondere verjaardag van mijn mooie dochter, met momenten om te koesteren.

Momentjes met en voor een ieder maar wel heel puur gevoeld en gedeeld.

Wat nou stempelkaart!

Vrouw met autisme..

Op de valreep van de afsluiting van de Human Library in Twello mag ik gelukkig nog even het levende boek lezen van Irene. Haar titel is Vrouw met Autisme en natuurlijk intrigeert mij dat, als moeder van drie kinderen waarvan twee met autisme. Ons gesprek is niet vooraf ingepland en dus spontaan. Spontaan en onverwacht past niet in het plaatje van autisme dus ik ben al blij dat Irene ja zegt. Wanneer je het niet weet zie je niets bijzonders of afwijkends aan Irene. Wanneer je het wel weet en herkent zie je subtiele signalen, maar alleen omdat je het weet of meent te herkennen vanuit eigen beleving.

Ik zeg haar dat ik benieuwd ben naar haar verhaal omdat ik zelf een dochter heb met autisme en nog een boel andere stempels. Dat mijn prachtkind pas op achttienjarige leeftijd is gediagnosticeerd, in tegenstelling tot haar broertje bij wie het al op driejarige leeftijd duidelijk was. Ze glimlacht en vertelt dat zij, nu 39 jaar, haar diagnose pas kreeg toen ze 26 jaar was. De leeftijd van mijn dochter nu. Eigenlijk hebben we een gesprek van woorden zonder woorden, met een zuiver begrip van en voor elkaar.

Irene is intelligent en hoog opgeleid. Ze vertelt over haar strijd tegen onbegrip en onbekendheid, aan haar is toch niets te zien? Ik vertel haar over mijn dochter, mijn prachtkind die altijd tegen datzelfde oordeel aanloopt. Er is toch niets aan haar te zien?  Ons gesprek is mooi, met wederzijds begrijpen, bijna zonder woorden maar vooral met voelen, letterlijk invoelen en (h)erkennen. Zij is mooi, Irene. Ik zie en voel haar zoals ik mijn dochter zie en voel. Een stempelboekje vol maar zo puur in haar zijn.

Vrouwen met autisme worden ten opzichte van jongens en mannen veel later gediagnosticeerd omdat zij zich “gemakkelijker” aanpassen aan sociale rolpatronen. Ik schrijf “gemakkelijker” tussen aanhalingstekens omdat dat schijn is. Het tegendeel is waar. Juist die aanpassing zorgt voor meer onbegrip en heel veel stress met alle gevolgen van dien. 

Hebben we veel gepraat met woorden? Nee, we hebben vooral gevoeld en herkend, erkend.

Dankjewel Irene voor jouw moed en openheid. Ik kijk naar mijn dochter en zie mijn prachtkind, zoals ik jou zie als een prachtvrouw. Jullie maken de wereld een stukje mooier voor wie wil zien.

Vrouw met autisme..

Stamppot rode kool, dit keer met een wel héél bijzonder cadeautje..

Sinds ik terug ben uit Italië, inmiddels bijna één maand geleden, heb ik mijn oudste zoon Teun nog niet gezien dus dat wordt de hoogste tijd. Afgelopen weekend bel ik hem om iets af te spreken, na zijn werk gezellig bij mij mee eten. Ik vertel hem ook dat mijn flesje pillow mist van Rituals op is en dat ik dit al een poosje nergens meer kan krijgen, overal uitgekocht, ook online. Dus ik vraag hem of hij misschien wil kijken bij de winkel waar hij dat in mei gekocht heeft, een prachtig setje voor mijn Moederdag. “Oké”, zegt hij en we spreken af dat hij mij laat weten wanneer hij komt eten.

Dat is vandaag. Op mijn vraag wat hij graag wil eten is zijn antwoord dat hij wel zin heeft in stamppot rode kool met een rookworst. Ook laat hij weten dat hij rond 17.30 bij mij is want hij moet eerst nog langs huis om iets op te halen. Ik duw zo goed mogelijk de gedachte weg aan wat dat zou kunnen zijn maar aangezien mijn mooie zoon nooit zomaar iets zegt heb ik een voorzichtig blij vermoeden.

Ik weet dat Teun niet graag laat eet na een lange werkdag dus ik zorg dat ik al aan het koken ben als hij komt. Zoals altijd is hij stipt op de afgesproken tijd. Na een dikke knuffel en een eerste babbel over zijn werk verdwijnt hij naar de gang en komt stralend de kamer weer in met een pakje in zijn hand. “Ik heb iets voor je!” roept hij uit terwijl hij mij het pakje geeft. Een klein zakje van Rituals. Ik vraag hem of dit echt is wat ik denk dat het is, en hij antwoordt ja, met weer die stralende lach.

En inderdaad is het dat zo verlangde flesje pillow mist van Jing waarmee ik moeiteloos vredig in slaap val. Na een hele dikke dankjewelknuffel vraag ik hem hoe hij dat voor elkaar gekregen heeft?

Hij vertelt dat hij naar dezelfde winkel is geweest waar hij voor Moederdag dat setje voor mij gekocht heeft. Dat hij daar heeft uitgelegd dat mama’s flesje op was en dat ik het zo graag wilde hebben en dat het overal uitverkocht is. En daarop heeft de medewerkster dat bewuste flesje uit een nieuw setje gehaald en dat aan Teun verkocht. De rest van het setje ging, zo vertelt hij, in een aparte mand met losse producten die ook weer verkocht kunnen worden. Ik zeg hem dat ik het wel wil betalen want ik heb het hem gevraagd. Hij is even stil en denkt na met zijn hoofd schuin. Dan zegt hij gedecideerd dat het een cadeau is, weer met die lieve lach.

Zó lief van mijn zoon, deze actie! En zó lief van de verkoopster dat zij dit gedaan heeft!

Dit zijn de echte geluksmomentjes, de koestermomentjes.

Daarna samen aan de stamppot rode kool met rookworst, natuurlijk zoals altijd met spekjes, dat is traditie.

Na het eten zijn blik op de klok om de eerstvolgende trein terug te nemen, ook dat is traditie

Stamppot rode kool, dit keer met een wel héél bijzonder cadeautje.. 

Dankjewel lieve Teun!

Mijn lichtstreng...

Zondagmorgen, ik word wakker en doezel nog even lekker door. Voordat ik uit bed stap pak ik mijn telefoon en zie dat er drie berichtjes zijn van een goede vriendin van mij. Ik krijg een onrustige kriebel in mijn buik, er zal toch niet iets ergs of vervelends zijn? Ik open de berichtjes en lees gelukkig dat er nieuw leven is. Mijn vriendin en haar vriendin zijn voor het eerst tante geworden van een neefje. Ze heeft twee foto’s meegestuurd die ik één voor één open.

De eerste foto raakt mij tot in mijn ziel. Het is een foto van het pasgeboren kindje, liggend op een dekentje op zijn buikje, knietjes onder zich gevouwen, het hoofdje op zijn handjes. Een foto van het kindje in foetushouding, de houding waarin hij negen maanden lang veilig en warm in de baarmoeder van zijn mama zat. De tweede foto is van het kindje in de wieg, ook heel mooi, maar die eerste foto doet fysiek iets met mij. Ik wil een berichtje terug sturen maar besluit na een paar letters dat dit soort levensveranderende gebeurtenissen niet goed voelt via een appje dus ik bel haar op om hen te feliciteren. Een kort, mooi en warm gesprek waarin ze mij vertelt dat het kindje thuis geboren is omdat er geen tijd meer was om naar het ziekenhuis te gaan. Dat alles goed is met moeder en kind. Ik vertel haar hoe bijzonder ik die eerste foto vind en daarna zeggen we elkaar gedag. Het is nog vroeg deze bijzondere zondagmorgen.

Na het telefoongesprek bekijk ik nogmaals de foto en in een milliseconde ben ik terug naar de geboorte van mijn eigen kinderen, 26, 24 en 22 jaar geleden. Instinctief gaat mijn ene hand naar mijn buik en ik herbeleef moeiteloos hun geboortes. Mijn eerste kindje, een dochtertje, mijn prachtkind. Ik wilde thuis bevallen maar ze kondigde zich vier weken te vroeg aan en ik moest naar het ziekenhuis. 29 april 1995 om 18.10 kreeg ik de eerste wee en om 21.05 werd mijn meisje geboren. Mijn tweede kindje, mijn mooie zoon was nog sneller. Om 01.30 de eerste wee en na een turbobevalling zag hij om 03.05 het levenslicht. Bij mijn derde kind stonden na de eerste wee zowel de verloskundige als de kraamhulp binnen een kwartier naast mijn bed, rekening houdend met een mogelijk nog snellere bevalling. Maar mijn jongste zoon nam de tijd en kwam als mijn mooie kleine kabouter na 11 uur moeiteloos ter wereld.

Drie zwangerschappen vol liefde, drie prachtige bevallingen en drie keer dat moment van het doorknippen van de navelstreng. Voor mij waren dat mooie maar ook emotioneel lastige momenten. Niet meer verbonden met hun mama, nu moesten ze het zelf gaan doen. Inmiddels weet ik na vele jaren dat die navelstreng dan wel fysiek is doorgeknipt maar er verder voor altijd is. Ook nu nog, na 26, 24 en 22 jaar. Die navelstreng is voor eeuwig, in volle sterkte, daar helpt geen moedertje lief aan in mijn beleving.

Mijn hoofd zit overvol en ik vraag me af waarom die ene foto mij zo raakt tot in mijn ziel. Dan schiet mij een berichtje te binnen van de dag ervoor, zaterdagmiddag. Via Facebook krijg ik de melding dat mijn dochter mij vermeld heeft in een bericht. Ik open het bericht en begin te lezen. Het is een reactie van mijn meisje op een andere reactie op een bericht uit de Volkskrant. Het bericht gaat over een autistische jongen die de liefde heeft gevonden waar velen hem altijd hadden verteld dat er voor hem nooit een relatie in zou zitten. Alleen dat al…waar hálen ze het vandaan!

Ik heb het oorspronkelijke artikel nog niet kunnen lezen maar wel het stukje waarop mijn dochter reageerde. Het bleek een stukje te zijn door een mevrouw die stelde dat partner zijn van iemand met autisme gedoemd was tot ultieme eenzaamheid. Erger nog, een kind hebben met autisme had een een enorme impact op het hele gezin en overschaduwde alles maar dan ook echt alles. Dit is de verkorte versie. Tijdens het lezen van die reactie gingen de haren op mijn armen recht overeind staan en trok er een koude rilling langs mijn ruggengraat. Ik kan me niet herinneren wanneer ik deze puur fysieke reactie voor het laatst had. Het was kilheid ten top.

Daarna las ik de reactie van mijn meisje die dat zoals altijd treffend en vlijmscherp kan verwoorden. Als laatste zinnetje in haar reactie zei ze dat ze blij is met de familie waarin zij zelf is opgegroeid, met liefde en acceptatie voor wie zij is. Ze besluit met de woorden naar mij: “Wat ben ik blij met jou als mijn mama.. stel je voor dat je zo iemands kind bent.” En dat zie ik weer als één van mijn vele gekoesterde cadeautjes.

Ik weet nu waarom de foto van vanmorgen mij zo raakte. Het is de combinatie met het bericht van gisteren. Moeder worden is geen vanzelfsprekendheid. En als je het geluk hebt om moeder te mogen worden dan ben je dat voor altijd. Daar doet die ene knip niets aan af. 

Mijn kinderen zijn, met alles wat hen maakt tot wie zij Zijn, niet mijn schaduw maar mijn licht.

Mijn lichtstreng…

 Beperking of kwaliteit?

Vanmiddag krijg ik bezoek van collega Martijn. Martijn, een jonge man met een beperking zoals dat heet. Maar wat is een beperking en wat is kwaliteit en uniek talent, zo vraag ik mijzelf af wanneer ik hem uitzwaai. Martijn, met zijn fenomenale geheugen voor cijfers en cijfercombinaties waarin ik hem nauwelijks kan volgen. Die altijd kloppend zijn.

Martijn, met zijn wijsheden en levensvragen waarop hij vanuit zijn Zijn een klip en klaar antwoord heeft, of niet. Alles zuiver, alles puur, zonder verborgen agenda, zonder fake. Hij vertelt over zijn vakantie, over zijn bezoekjes tijdens zijn vakantie. Ik voel me vereerd dat ik één van zijn bezoekjes ben. Niet sociaal wenselijk maar puur vanuit zijn donder. Zijn combinaties van cijfers en combinaties met betekenis.

Ooit kreeg ik van hem na het overlijden van mijn Lief, toen ik onze auto inruilde voor een klein Peugeotje, een handgeschreven kaart met sleutelhanger. Op de kaart zijn verklaring voor de letters van het kenteken. Een handgetekende postzegel op de kaart met betekenis.

Wat nou beperking?

Zowel bij mijn kinderen als bij hem zie ik het pure, het niet geconditioneerde. Eerlijk en puur, je krijgt wat je ziet, hoe mooi is dat? Vanmiddag luister ik ademloos naar zoveel wijsheden, zoveel levenslessen en bovenal, zoveel tolerantie en acceptatie. Daar kan het merendeel van de mensheid een voorbeeld aan nemen!

Oh ja, en en passant heeft hij mijn olijfboompje ook nog even in vorm geknipt. Omdat hij ziet wat ik niet zie..

Dankjewel Martijn voor een hele mooie middag!

Bright eyes.... voor mijn lieve dochter

Lieve Martje,

29 april 1995 om 21.05 kwam jij ter wereld, mijn mooie kleine meisje, vier weken te vroeg. Morgen wordt jij 25 jaar, een kwart eeuw oud.  We kunnen dat niet vieren zoals we dat zo graag zouden willen. Je bent verdrietig om zoveel dingen waarop je weinig of geen invloed hebt. Je hebt al zoveel hobbels genomen, stond op het punt om nieuwe wegen in te slaan, voorzichtig verkennend en met positieve energie, totdat Corona alles op z’n kop zette, zoals bij zoveel mensen. Je hebt geen zin in je verjaardag, niet op deze manier.

Maar lieve mooie dappere dochter van mij, jij wordt morgen 25 jaar en juist op die dag vier ik jouw leven, elk jaar opnieuw. Met alle hobbels en bobbels en tegenslagen ben ik zo ontzettend trots op jou. Op je doorzettingsvermogen, je overwinningen, je oog voor diegenen die je liefhebt en die jou liefhebben. Trots op hoe jij je door alles heenslaat, hoe moeilijk ook. Trots op jouw talent en gave om dat prachtig en raak te verwoorden in gedichten of een blog. Zelf ben je daar nog steeds wat onzeker in, ondanks alle positieve reacties die je krijgt.

Jouw tijd komt nog lieve schat. Daarvan ben ik overtuigd.

Ik wil jou iets geven als symbool.

Geloof, hoop en liefde.

Geloof in jouw mooie zelf, hoop op een goede toekomst en liefde, vooral voor jouzelf.

Dat vind je lief zeg je, maar je wilt graag iets anders. Je wil graag jouw favoriete boek uit je kindertijd en jonge jaren, een boek dat je letterlijk hebt stukgelezen. Waterschapsheuvel, niet in de herziene nieuwe versie maar de oude, die door jou zo gekende en gekoesterde tekst. Niet meer nieuw te koop maar wel tweedehands.

Ik zie je nog liggen tijdens onze vakanties vroeger, op een handdoek op het strand met voor de zoveelste keer Waterschapsheuvel in je handen. Wanneer ik je vraag of je nu geen zin hebt in een ander boek antwoordt je heel beslist “nee, ik vind dit mooi”.

En dus heb ik vandaag een exemplaar besteld “in goede staat”, weliswaar niet als paperback met zachte kaft want die was niet meer te vinden. Maar, zoals jij mij laat weten, het gaat om de inhoud. Symbolischer kan het niet zijn lieve dochter. Want hoewel jij vaak twijfelt aan jezelf, ook bij jou gaat het om de inhoud. Die is net zo rijk als het verhaal van jouw geliefde boek.

Lieve lieve dochter, 

aan de vooravond van jouw vijfentwintigste verjaardag denk ik terug aan het in verwachting zijn van jou, herbeleef ik jouw geboorte, jouw thuiskomen en alles wat daarna kwam. Mijn kleine meisje dat is opgegroeid van een vrolijke peuter tot een mooie jonge vrouw. Mooi van buiten maar vooral van binnen. Jouw reis is nog maar net begonnen.

Vertrouw op je intuïtie en jouw Bright Eyes, net als Vijfje...

Voor jou: https://youtu.be/cGyQmH9NZcw

Liefs, mama xxx

Geluksmomentje...

Een half uurtje na het samen eten zwaai ik mijn oudste zoon uit, mijn middelste kind.

Hij had me een appje gestuurd dat hij vandaag vanuit zijn werk naar mij toe wilde komen en dat hij graag mee wilde eten, en hoe of dat klonk?

Ik appte terug dat het mij hartstikke gezellig leek.

En zo kwam hij vandaag na zijn werk bij mij, en samen pratend over wat hij graag wilde eten koos hij voor hutspot, dus hutspot werd het.

Maar eerst even samen praten, over zijn werk, zijn werkstukken op de draaibank, wat er goed ging en wat er minder goed ging. Over groeven en gleuven, opspantechnieken en toleranties.

Stralend en overtuigd van zichzelf, hoe mooi is dat..

Hij vertelde over zijn online vriendschappen, over zijn plannen voor de zomervakantie.

Ik zit naast hem en geniet van zijn enthousiasme en open blik.

Mijn zoon, mijn zoon met de diagnose klassiek autisme, wat is hij gegroeid!

Mijn zoon, wat ben je van een prachtig kind een prachtige jonge man geworden!

We hebben het over de decembermaand en alles wat daarin is.

Ik vertel hem hoe trots ik op hem ben, we halen samen herinneringen op en ik lees hem een stukje voor uit mijn boek in wording, een stukje dat over hem gaat.

Hij luistert aandachtig en zegt daarna dat hij het prachtig vindt.

We praten over autisme, over hoe hij daarover denkt en hoe ik dat beleef en zie.

Het is een warm en volwassen gesprek, vol wederzijds begrip en respect.

Hij neemt zijn trein terug later dan gepland, omdat we nog in gesprek zitten..

Ik weet hoe bijzonder en veelzeggend dát is..!

Met een hele warme knuffel nemen we afscheid, ik zie hem gaan en doe met een enorme trotse glimlach de voordeur achter hem dicht, stuur hem daarna nog even een appje hoe fijn en bijzonder ik het samen praten en eten heb gevonden.

Hij ook, zo krijg ik terug..

Lieve bijzondere zoon, dankjewel voor deze mooie avond, mama zit hier met een hele grote glimlach..

geluksmomentje...

(foto Toscane 2014)

Zo mooi eigen…

Twee kinderen al uitgevlogen, de jongste nog in huis.

Drie kinderen met elk zo hun eigenheid.

Eigen in wie ze zijn en wat ze doen, en wat ze niet doen.

Een eigenheid die me soms tot wanhoop brengt of razernij, maar vaker nog een eigenheid die me stil maakt, trots en met een grote glimlach..

Ze maken hun eigen keuzes, in hun eigen tempo.

Met hun eigen hobbels, pieken en dalen, maar wel eigen. Twee van mijn drie kinderen hebben een relatie, ook weer zo met hun unieke eigenheid. 

Eigen in praten, denken en doen, eigen in niet doen.

Los van conventies, los van de gevestigde orde zoeken zij allemaal hun eigen weg in dit leven. Ik kijk, hoor en zie, ben soms radeloos maar ook vaak ademloos..

Hoe mooi is het om zo eigen te kunnen zijn, dwars tegen alle stromen in.

Soms moeilijk te bevatten, soms ook niet begrijpend, maar vaak ook gewoon zo mooi.

En zo heel mooi eigen….

Over prachtige kinderen en stamppot boerenkool met Boursin..

Ik zit hier met een grote glimlach, heb (half acht) nog niet gegeten maar de stamppot is klaar in afwachting van mijn jongste zoon.

Mijn hele leven ben ik nooit een moeder geweest van rust, reinheid en regelmaat dus eten om 18.00 komt vrijwel nooit voor en mijn kinderen weten dat al lang en zijn bijna in shock als het wel eens voorkomt.

Vandaag was weer zo’n bijzondere dag.

Na mijn werk even thuis landen in de bank, even resetten van de dag, zowel in mijn werk als privé ga ik er volledig voor en dat vraagt de nodige energie, maar het geeft gelukkig ook weer nieuwe energie. Als ik even zit komt mijn jongste zoon thuis en doet zijn verhaal van die dag, niet standaard en daarom even zo heel fijn, waardevol en kostbaar.

Net als ik op het punt sta om de deur uit te gaan voor boodschappen belt mijn dochter, die eventjes het overzicht kwijt is.

Vijf jaar geleden zou ik anders gereageerd hebben dan nu.

Nu weet ik dat ze “blokkeert” als het haar even teveel wordt, de kleinste dingen zo groot lijken.

Dus vraag ik haar of ik even zal langskomen, of ik even kan helpen..

Met de afwas zou wel heel fijn zijn, krijg ik als antwoord.

Afwas....het lijkt zo klein maar ik weet dat het voor haar niet zo is..

Mijn zoon luistert inmiddels half naar het telefoongesprek en biedt aan dat hij dan wel de boodschappen wil doen voor het avondeten, hoe lief is dat..

Ik rij naar mijn dochter en we kletsen eerst even bij.

Daarna wassen we we samen af, het is niet veel maar precies even dat wat ze nodig heeft, en het is gezellig, daar kan geen vaatwasser tegenop.

De rest van de kamer is opgeruimd en nu kan ze ook echt zitten.

We praten nog even bij over haar werk, moeder en dochter, en ik geniet van haar bevlogenheid, ben supertrots op haar en dat zeg ik haar ook.

Dan ga ik naar huis waar de boodschappen inmiddels op het aanrecht liggen.

Stamppotje boerenkool wordt het vanavond, met héél veel spekjes en een pakje Boursin erdoor, ergens ooit uit een recept opgepikt en sindsdien favoriet.

Net als het eten klaar is meldt zoonlief zich weer die intussen nog even naar een vriend is geweest. We eten samen, niet aan tafel maar heerlijk in de bank, bordje op schoot, weer zo’n gekoesterd moment..

En nu zit ik met een hele hele grote glimlach na te genieten...

Wat heb ik práchtige kinderen...!! ❤️❤️❤️

Ik laat je niet los maar hou je anders vast....

Daar ga je dan...

Na een turbulent jaar waarin steeds duidelijker werd dat jij je eigen weg wilde gaan, moest gaan, voor jezelf en voor ons, is het moment nu daar.

We hebben samen je spullen gepakt en de dingen gekocht die je nodig hebt op jouw nieuwe plek.

Je gaat samenwonen met 3 andere jongens, gelijkgestemd zoals jij het zelf noemt.

Samen in een veilige omgeving van beschermd wonen.

We hebben verschillende locaties bezocht, jij en ik.

De laatste locatie vond je geweldig, je zei letterlijk met uitgestrekte armen "this is it!!", en zo voelde het voor mij ook.

Het is snel gegaan, als in een achtbaan, maar het voelt goed.

Je bent eraan toe, mijn achttienjarige zoon..

En nu ga je dus, en ik hoef je niet los te laten.

Ik hoef je alleen maar anders vast te houden...

Eerst stonden we met de gezichten naar elkaar toe, met de armen om elkaar heen..

Nu hou ik je vast terwijl jouw gezicht naar buiten is gericht, je kijkt de wijde wereld in, maar ik zal altijd achter jou staan, jou vasthouden wanneer het nodig is en je weer laten gaan wanneer het kan..

Niet loslaten maar anders vasthouden, dat heb ik het afgelopen half jaar geleerd...

Je bent vorige week aan een talentenexpeditie begonnen, razend enthousiast ben je daarover.

Je gaat als alles goed is een op maat gesneden opleiding volgen, met de focus op jouw talenten.

Zoveel om dankbaar voor te zijn, en dat ben ik ook..

Dankbaar voor zoveel actieve medewerking en participatie vanuit de gemeente.

Ja, het kan ook anders, de transitie jeugdzorg.

Bevlogen mensen op alle fronten, Autimaat, JP van den Bent, CJG en WMO, Eega en Riwis Wonen, allemaal hebben ze hun eigen bijdrage geleverd in jouw traject.

En jouw mama is blij, blij dat jij, mijn lieve mooie zoon, zijn vleugels uitslaat.

Blij dat jij dat kunt doen onder de veilige hoede van mensen die jou leren leren...

Blij ben ik, en toch stromen af en toe de tranen zomaar ineens vanuit het niets over mijn wangen...

Afgelopen zondag hebben we eindelijk samen de film gekeken die we al zo lang samen zouden kijken.

Met elkaar, Five people you meet in heaven, een film in het Engels, niet ondertiteld en drie uur lang.

In het laatste jaar van jouw HAVO had je het boek gelezen en de film gezien.

Jij zat naast me en wist precies wanneer ik zou gaan huilen.

Jij, met jouw klassiek autisme, sloeg op de juiste momenten je lange arm om mij heen...

Wat een bijzondere middag, wat een cadeau heb je mij gegeven...

Daar ga je lieve zoon van mij...

Ik laat je niet los maar hou je anders vast....

Haar handen om mijn gezicht..

Het was een pittige week, een week van veel en vol.

Na drieeneenhalve maand bellen, praten en zoeken kreeg ik dinsdagmorgen een telefoontje dat er een plek was voor mijn zoon op een locatie van beschermd wonen.

De sneltrein had haar eindstation bereikt.

En met het bereiken van dat eindstation braken bij mij de sluizen.

Alle emotie barstte eruit, in golven van tranen.

Tranen van ontlading, van blijdschap maar ook afscheid nemen.

Een nieuwe fase, nieuwe hele grote stappen voor mijn zoon.

En ook deze week de 57e trouwdag van mijn papa en mama.

Papa, die het nog zo goed weet en beleeft, en mama, die het in al haar groeiende verwarring niet meer weet, het niet meer beseft..

Zo confronterend is dat.

Een pittige week...

Vanavond belde mijn vader of ik nog boodschappen moest doen, of ik nog brood voor hen kon meenemen. Natuurlijk kon ik dat.

Ik bracht het brood bij hen langs, mijn mama wilde net even een dutje doen, zo ving ik op toen ik de hal binnenkwam.

Maar mijn binnenkomen verstoorde dat moment.

Ik vertelde mijn verhaal en mijn vader hoorde alles aan.

Ook mijn mama luisterde maar ik kon niet inschatten wat zij echt mee kreeg of begreep.

Totdat ik brak en moest huilen.

Mijn mama, zo ver weg en zo dwalend zei "kom maar kindje", en ik kroop bij haar op schoot.

Ik moest huilen en ze streelde mijn haren, zei tegen mijn vader dat hij even gewoon stil moest zijn..

En bijna machteloos zei ze dat ze zo weinig kon doen..

En ik zei vertelde haar dat ze precies dat gaf wat ik nodig had op dat moment.

Haar handen om mijn gezicht, koesterend, beschermend...

En mijn zo verwarde mama keek mij helder als glas aan en zei: "natuurlijk doe ik dat, ik heb je toch bij mij gedragen?".

En ik huilde en voelde mij gekoesterd en liefgehad in mijn moeders armen....

Zo verward, zo dwalend, maar op cruciale momenten dat oermoedergevoel..

Ik hoop dat ik dat van haar mag erven.

En dit gevoel zal ik voor altijd bewaren,

Haar handen om mijn gezicht....

In een warmer nest kon ik niet komen..

Vorige week was het zover.

Mijn dochter ging definitief afscheid nemen van haar werk bij de Jumbo, voorheen C1000.

De toevoeging Binnendijk is hierbij van cruciale betekenis.

Drie jaar had ze een bijbaantje als vulploegmedewerkster, en de laatste twee een vaste aanstelling als caissière. Twintig jaar jong is ze, mijn meisje, en haar leven was en is niet altijd gemakkelijk.

Op 18 jarige leeftijd kreeg ze officieel de diagnose PDD-NOS, een autismespectrumstoornis.

Puzzelstukjes vielen in rap tempo op de plaats.

Haar studie dierverzorging was afgerond, niet zoals ze het zich gewenst had, maar ze ging met een diploma van school. Het eerste baantje waarop ze solliciteerde bleek dubieus, gelukkig kwam ze daar zelf op tijd achter. 

In die periode werd ik op een dag aangesproken tijdens mijn boodschappenrondje door meneer Martin Binnendijk, hoe het nu toch met Martje was.

Ik vertelde van haar studie-einde en haar zoektocht naar een baan, waarop hij zei dat ze zich direct die maandag bij hem mocht melden, hij had wel werk voor haar achter de kassa.

Hij kende Martje, wist dat er dingen waren die anders zijn dan de "standaard".

En met een glimlach zei hij "ze is een lieve meid, met een beetje extra aandacht en een sausje van liefde moet het toch lukken?"

Die woorden ben ik nooit vergeten en dat is precies wat ze in al die tijd ervaren heeft.

Liefdevolle aandacht zowel van haar werkgever als haar collega's.

Ze kreeg steun en begeleiding, aandacht en warmte, en dat was wat zij zelf gaf van achter haar kassa.

Want wat was ik trots op mijn meisje wanneer ik haar stiekempjes gadesloeg.

Nooit chagrijnig, altijd met een lieve lach naar haar klanten, altijd geduldig met oude mensen, waarvan sommigen ook echt haar kassa kozen, om haar.

Dat is ook waar ze nu voor kiest, ze wil de zorg in, het liefst met oude mensen.

Ze gaat weer studeren, een nieuwe stap in haar leven, en wat ben ik blij voor haar.

En nu was haar laatste werkdag, ze nam afscheid van haar collega's met twee grote dozen Merci.

En apart iets voor meneer Binnendijk.

Zelf kreeg ze een mooie cadeaubon, maar veel meer nog raakten haar de vele omhelzingen, de warme knuffels en goede wensen van haar collega's.

Collega's waarvan ik de namen niet wil noemen omdat ik als de dood ben dat ik er eentje vergeet.

Geraakt en ontroerd was ze, mijn meisje, en geraakt en ontroerd was ik, haar trotse mama.

Samen liepen we naar het station. Ze zou nog een paar dagen vakantie houden in Friesland voordat haar studie begint.

Wachtend op de trein haalden we verhalen op van haar tijd bij C1000/Jumbo Binnendijk en lieten de emoties landen.

Haar trein kwam eraan, we omhelsden elkaar, en bij het weggaan zei ze:

 "mam, in een warmer nest had ik nooit kunnen komen".

Dank jullie wel, lieve Martin en collega's.

Dank jullie wel voor dat warme nest voor mijn meisje.

Een regen van sterrenstof

Sterrenstof...

Ik heb het altijd een mooi woord gevonden.

Ademloos kan ik genieten van flonkerende sterrenhemels, maar bij sterrenstof stel ik mij een soort van waas van alle sterrendeeltjes voor, als een bijna ondoordringbaar gordijn van flonkering..

Soms zijn er helemaal geen sterren te zien, dan lijkten de nachten donker, vol wolken, wind en duisternis. Zorgen om mijn kinderen die soms zo in de knoop zitten met hun autisme, hun pubertijd, hun twijfels, hun onzekerheid.

En ik, die links, rechts of diagonaal ga, soms wanhopig zoekend naar de goede richting, almaar weer knokkend om hun rugzak maximaal te vullen zodat ze voldoende voedsel hebben om zelf te kunnen gaan reizen.

Maar dan...

Ineens....

Ontploft de hemel..

Regent het sterren..

En wordt het een gordijn van sterrenstof....

Wanneer ik mijn dochter aan de telefoon heb die heel volwassen en overdacht haar probleem met mij deelt. Ik luister, hoor haar en voel de trots door mij heenstromen. 

En ik besef hoezeer zij is gegroeid, hoeveel inzicht zij ook over zichzelf heeft gekregen. 

En dan ben ik zo verschrikkelijk trots op haar, heb zoveel vertrouwen dat zij haar weg wel zal vinden, haar geluk zal vinden..

En dat is op dezelfde avond waarop mijn autistische zoon, die tot voor kort vond dat hij heus geen hulp nodig had, mij volkomen verrast en omver blaast....

Ontroerd en geraakt door een film die we samen keken, geraakt door emoties en dat zelfs verwoordend, voor mij bijna verbijsterend.

Ons gesprekje op de rand van zijn bed, nu opeens zo groot, zo kostbaar wanneer hij mij vertelt dat hij het gevoel heeft dat hij aan het leren is, zijn blik, zo anders dan voorheen.

Zijn knikje, beslister en groter dan voorheen.

Het gesprek dat hij vanmiddag had met zijn opa, aan wie hij vertelde dat hij meer echte gesprekken met mensen wilde hebben..

Zomaar een regen van sterrenstof.....

Voor mijn lieve dochter....

Vrijdagavond, nog even kijken op Facebook.

In het nieuwsoverzicht verschijnt een post van mijn dochter, een post met een prachtig stukje.

Het raakt me, zoals ze mij wel vaker raakt met haar trefzekere schrijfsels.

Wat ze schrijft weerspiegelt haar strijd, haar onzekerheid, haar dappere doorgaan maar bovenal haar kracht. 

En ik denk aan mijn meisje, ga terug in de tijd en zie haar in een versnelde film groot worden van peuter tot de jonge vrouw die zij nu is.

Een jonge vrouw, soms zo dwarsgezeten door haar autisme, maar tegelijkertijd haar kracht ontdekkend. 

Vaak zo verward, zo onzeker over zichzelf.

Ik wilde dat ik haar zou kunnen overtuigen hoe mooi en bijzonder zij is.

Hoe trots ik op haar ben wanneer ik haar zie zitten achter de kassa bij de C1000.

Nooit chagrijnig, altijd vriendelijk naar de klanten, een aardig woord en een lieve lach voor iedereen.

Haar geduld met vooral oudere mensen.

Soms verschuil ik mij even achter een pilaar en geniet van mijn meisje, geniet ervan hoe zij daar zit.

Trots ben ik dat zij een kerstkaart krijgt van een klant die schrijft dat hij hoopt ook dit jaar nog veel bij aan aan de kassa te mogen komen.

Hoe mooi is dat?

Maar mijn meisje worstelt, worstelt met dat wat haar soms zo lijkt te beperken.

Worstelt met het onbegrip van anderen, worstelt vooral met zichzelf, zo ongeduldig ook....

Zij zoekt haar eigen weg en die gaat niet over rozen.

En ik weet dat ik moet loslaten, maar weet ook dat zij weet dat ik haar nooit echt zal loslaten.

Dat kan ook niet, zij is mijn kind, mijn meisje, voor eeuwig met mij verbonden door die onverbrekelijke navelstreng.

Die navelstreng waar alle voeding ooit doorheen ging, die navelstreng die mij haar pijn laat voelen, maar ook haar groei, haar kracht en haar pracht.

Vrijdagavond, nog even op Facebook kijken, mijn lieve dochter, wat ben ik trots op jou.....